Introductie JBL Monitor 4369

Hoe start je een inleiding over een speaker die afwijkt van alles wat we tot nu toe geïntroduceerd hebben? Een beuker van een kast met proporties die de kont van een neushoorn bescheiden doet lijken. Een ontwerp dat afziet van alle pogingen om zich aan strak gelijnde woonkamers aan te passen en ver weg is gebleven van fancy designbureaus met ingewikkelde schoonheidsidealen. Een speaker zo puur aan wat een speaker ooit was dat je hem na het eerste nummer spontaan mooi begint te vinden en ontwikkeld met één simpel doel: betrokkenheid. Een speaker met extreme muzikale talenten die in veel opzichten haaks staat op je visuele verwachting en – wanneer je het durft toe te geven en er de ruimte voor kan maken – misschien wel onverslaanbaar is in deze klasse. Tja, dan noem je hem gewoon bij naam: de JBL 4369 Studio Monitor.

De monitor serie van JBL is niet nieuw. Een model met deze proporties eerlijk gezegd ook niet. Met zijn voorganger in vorm van de 4367 hebben we namelijk ook al heel veel plezier gehad en de compactere 4349 modellen resideren achter het akoestisch transparante projectiedoek van onze Cinema ruimte. Maar toch, echt populair kan je de JBL Monitor serie niet noemen. In tegenstelling tot de Classic range van JBL aangevoerd door de L100 – de hedendaagse reïncarnatie van het succesnummer uit de jaren 70. Best gek eigenlijk aangezien deze Classic modellen feitelijk de gedomesticeerde varianten zijn van de oer modellen uit de Monitor familie die, min of meer parallel aan de Classic serie, een hele historie aan big- bold and beautifull bestrijkt. Neem bijvoorbeeld de 4350 met zijn imposante, 121cm brede, blauwe baffle. Modellen die nu, goed 50 jaar na introductie langzaam maar zeker aan instagram-populariteit winnen. Zo zie je ze via ‘de socials’ bijvoorbeeld regelmatig een wand domineren in een super hippe hifi-bar’s. Vooral in Japan. In Azië hebben ze de JBL monitor dan ook nooit losgelaten. In tegenstelling tot Europa, waar vader lief zich aan de oorlel gemasseerd door moeders, eind jaren 80 door ‘better sound through research’ slogan liet bedwelmen. Echte speakers maakte plaats voor piep-knor systemen met doperwten tegen de muur en een brommer onder het aquarium. Een door marketing gedreven hifi-revolutie die op zich bewonderingswaardig is maar ons eigenlijk weg duwde van echte muziekbeleving. Die man met die contrabas in het concertgebouw loopt ook niet voor zijn plezier met dat grote ding te slepen – natuurwetten laten zich niet foppen.

Enfin – back on topic. De JBL 4369 is een echte speaker. Niet omdat hij groot is en ontzagwekkend machtig speelt maar omdat hij de kracht heeft om je ontzettend diep te raken met subtiliteit en lichtvoetigheid. Omdat hij een stage neerzet die je net zo makkelijk laat buigen als dansen. En omdat hij de zaken graag groots aanpakt omdat dat in sommige opzichten eigenlijk de enige goede manier is. Pure power is JBL niet vreemd maar de definitie en doorzichtigheid die een goed gepositioneerde 4369 Monitor de kamer in slingert is gewoonweg verslavend. Een speaker voor echte luistermannen die buiten de gevestigde orde durven te kijken.

Het mag duidelijk zijn. Wij hebben er een vrij heldere mening over. Niet mooi maar wel prachtig. En dat is ook niet gek. De ontwikkeling van de JBL 4369 ging min of meer gelijk op met het ontwerp van JBL’s meest prestigieuze Summit serie waar hij in (technisch) afgeslankte vorm veel kernwaarden mee deelt. De 4369 is echter een volbloed 2-weg design waar de Summit modellen, afgezien van de Ama, als 3 weg modellen met toegewijde midrange door het leven gaan.

Aan de basis van de JBL 4369 ligt een 15″ (380mm!!) 2219Nd Differential Drive® Woofer. Een nieuw ontwikkelde JBL driver met dubbele spreekspoel ontwikkeld om vervorming door oplopende inductie te minimaliseren en tegelijkertijd de controle over de conusbeweging te maximaliseren. Bijzonder aan de 2219Nd is de opbouw van de aandrijving: de twee spreekspoelen zijn achter elkaar op één drager gemonteerd en swingen ieder in een eigen geoptimaliseerd magneetveld. Zo wordt de effectieve grip op de beweging van de spreekspoel – en daarmee de conus van de woofer – geoptimaliseerd en constant gehouden, ook als de membraanbeweging toeneemt. En dat zonder extreme hoeveelheden koper in de spreekspoel want meer koper betekent meer massa én toenemende inductie, de grootste vijand voor een woofer omdat dit de handrem trekt op het impulsgedrag van een woofer.

De voor huiskamer toepassing ongekend grote diameter van de woofer heeft in combinatie met de stijve ophanging en superieure aandrijving een enorm voordeel – hij hoeft nauwelijks iets te doen. Impact in laagweergave is rechtstreeks gekoppeld aan de beweging van luchtdeeltjes. Eén enkele 15” driver laat zich in dat opzicht vergelijken met zo’n 7 stuks 6” woofers. Een ‘gemiddeld’ maatje die we veelvuldig in slank gelijnde modellen terugvinden. Zonder er een wedstrijdje ‘wie heeft de grootste’ van te maken behoeft het verder geen uitleg dat de JBL 4369 hier enorm in het voordeel is. Die winst betekent een extreem lage vervorming en enorme souplesse, ongeacht het luisterniveau.

De investering in minimaliseren van vervorming en maximaliseren van dynamiek is nutteloos als je dat niet doortrekt naar de rest van het frequentiespectrum. Boven de 15” woofer prijkt daarom een al even imposante tweeter de D2830B Compression Driver. Net als de woofer is dit niet zomaar een off-the-shelve driver maar een echte JBL ontwikkeling. Voor eenieder die nieuwsgierig is naar de filosofie achter de compressiedriver-hoorn combinatie sluiten we de introductie van de 4369 onderaan af met een stukje technische achtergrond info.

De 2830B is een compressiedriver die feitelijk uit twee samengestelde tweeters bestaat: achter de faseplug, onttrokken aan het zicht, vinden we twee 3” (75mm) membranen. Ieder gekoppeld aan een eigen spreekspoel werkend in een eigen magneetveld. De gespiegelde plaatsing is de mechanische equivalent van een gebalanceerde opbouw waarbij onderlinge verschillen zich opheffen en vervorming geminimaliseerd wordt.

De 2830B krijgt de loftoeter voorgeschoteld in vorm van JBL’s eigen High Definition Imaging Waveguide. Oneerbiedig als hoorn betitelt werkt deze mega Waveguide in tandem met de compressiedriver om de effectiviteit en afstraling van de tweeter te optimaliseren. Omdat de driver met 75mm diameter relatief groot is houdt hij tot ver in de onderste regionen van het middengebied het woord. Het resultaat is compleet contra aan wat je wellicht zou verwachten – het middenhoog is volledig vrij van hardheid en stress en speelt super verfijnd en detailrijk maar tegelijkertijd met enorm veel vlees en textuur. Wanneer een 5A drumstick het koper raakt heeft dat de bite van de aanslag gevolgd door het uitklinken van de resonerende massa van het materiaal. Die vlezigheid, die modulatie van klanken reproduceert JBL’s serie top of the line luidsprekers als geenander. De K2 en Everest spannen daar de kroon (waarover later meer) maar ook de 4369 doet dat werkelijk waanzinnig.

We durven dan ook best te zeggen dat de 4369 in zijn prijsklasse in vele muzikale opzichten onverslaanbaar is. Het is een oud gezegde over een aap met een gouden ring maar wij geloven dat als je hem leert begrijpen dat je er vanzelf van gaat houden. Wat een speaker!

De JBL Monitor 4369 is leverbaar in Walnut en Black Walnut, meet 112cm hoog, 63cm breed en 47cm diep, weegt een gezonde 64kilogram en heeft een adviesprijs van € 18.980,- per set, inclusief BTW. Nieuwsgierig? Wij laten je graag horen wat deze gigant in huis heeft!

Verreweg de meeste speakers vertrouwen op een dometweeter als weergever van de hoge tonen. Vaak uitgevoerd in een diameter van ca 25mm zodat hij hogere frequenties voldoende breed af kan stralen. Dat voordeel werkt op lagere frequenties, waar de tweeter het stokje van de midrange of woofer over moet nemen, juist tegen hem: de golflengte van de frequenties die de tweeter moet weergeven zijn groot in verhouding tot zijn membraan waardoor de tweeter aan efficiëntie verliest. Zie het maar als met een groot verzet tegen een berg op fietsen – lastig! Het is precies waarom we langs het voetbalveld onze handen naast de mond houden, de schreeuw wordt veel luider omdat de brul efficiënter aan de omliggende lucht gekoppeld wordt. Toch blijft dat schreeuwen niet zonder gevolg. Je eindigt met pijn in je keel of een blik bier in je nek.

JBL’s compressiedriver-hoorn techniek werkt vanuit het ideaal om de door het kleine membraan gerealiseerde geluidsdruk veel efficiënter aan de omliggende lucht te koppelen. Dat begint bij de tweeter waarbij de energie vanaf de dome middels een speciale faseplug verdicht wordt waardoor de druk vergoot. JBL doet dat door het membraan aan de voorzijde af te sluiten en geluidsdruk via een hele kleine opening naar buiten te lijden. Deel 1 van de formule. Vervolgens wordt de compressiedriver aan een speciaal gevormde hoorn gekoppeld waar de kleine opening met hoge geluidsdruk (lage snelheid) geleidelijk over gaat naar een hoornmond met grote opening. Hierdoor neemt de druk af (en de snelheid toe), overwint de kleine driver de akoestische stralingsimpedantie van de lucht veel doeltreffender en schiet het rendement zomaar 10dB omhoog. Bij hetzelfde ingangssignaal speelt de compressiedriver-hoorn tweeter een factor 10 luider.

JBL’s speciaal gevormde High Definition Imaging Waveguide, of hoorn, draagt daarnaast bij aan een veel gecontroleerde afstraalgedrag. De energie wordt gerichter de ruimte in geprojecteerd en sluit veel beter aan bij het afstaalgedrag van de woofer of midrange. De speaker vormt zo een veel coherenter geheel.

Nou is het mooiste van deze exercitie dat JBL de extreme winst in rendement of geluidsdruk helemaal niet gebruikt om luider te spelen. De ‘tweeter’ moet in output namelijk toch aangepast worden aan de woofer en die kan in efficiëntie zomaar 12 dB lager liggen. Deze aanpassing in output geschiedt in het scheidingsfilter waar het elektrische signaal naar de tweeter verzwakt wordt. En daar zit het uiteindelijke doel: een lager inputsignaal betekent minder vervorming, meer headroom en een gigantisch potentieel klankvoordeel!